آدرس مطب: شیراز، بلوار زند، نبش خیابان بیست متری (هفت تیر)، مجتمع پزشکی شیراز، طبقه3، واحد 303
تلفن: ۰۷۱۳۲۳۰۰۹۳۱
موبایل: ۰۹۱۷۴۴۳۷۱۳۵
ساعات کاری : شنبه - چهارشنبه 21:00-16:00
آدرس مطب: شیراز، بلوار زند، نبش خیابان بیست متری (هفت تیر)، مجتمع پزشکی شیراز، طبقه3، واحد 303
تلفن: ۰۷۱۳۲۳۰۰۹۳۱
موبایل: ۰۹۱۷۴۴۳۷۱۳۵
ساعات کاری : شنبه - چهارشنبه 21:00-16:00
تشخیص دیسک گردن برای بسیاری از بیماران با نگرانی درباره عمل همراه است؛ اما هر بیرونزدگی یا فرسودگی دیسک گردن به معنای نیاز قطعی به جراحی نیست. در بسیاری از بیماران، علائمی مانند درد گردن، درد تیرکشنده دست، گزگز یا بیحسی با روشهای غیرجراحی کنترل میشوند. دارو تحت نظر پزشک، فیزیوتراپی، اصلاح فعالیتهای روزانه و برنامه تمرینی متناسب با وضعیت بیمار از روشهایی هستند که ممکن است در مرحله اول درمان بررسی شوند. انجمن جراحان ارتوپدی آمریکا نیز اعلام میکند که بیشتر موارد فشار روی ریشه عصب گردن به درمانهای محافظهکارانه مانند دارو و فیزیوتراپی پاسخ میدهند و به جراحی نیاز پیدا نمیکنند.
بااینحال، پاسخ به این سؤال که «آیا دیسک گردن بدون جراحی درمان میشود؟» برای همه بیماران یکسان نیست. شدت فشار روی عصب یا نخاع، وجود ضعف عضلانی، میزان بیحسی، مدت ادامه علائم و نتیجه معاینه عصبی در انتخاب مسیر درمان اهمیت دارند. ممکن است یک بیمار با درمانهای اولیه بهبود مناسبی پیدا کند، اما بیمار دیگری بهدلیل ضعف پیشرونده یا علائم فشار روی نخاع به بررسی سریعتر نیاز داشته باشد.
تصمیمگیری نباید فقط براساس متن گزارش MRI انجام شود. پزشک باید تصاویر اصلی، علائم بیمار و نتیجه معاینه را در کنار هم بررسی کند. هدف این مقاله آشنایی عمومی با روشهای درمان غیرجراحی است و جایگزین معاینه یا توصیه اختصاصی پزشک نیست.
ستون فقرات گردنی از هفت مهره تشکیل شده است. میان این مهرهها دیسکهایی انعطافپذیر قرار دارند که مانند ضربهگیر عمل میکنند و به حرکت نرمتر گردن کمک میکنند. هر دیسک دارای یک بخش بیرونی نسبتاً مقاوم و یک بخش داخلی نرمتر است.
اگر لایه بیرونی دیسک ضعیف یا پاره شود، بخش داخلی ممکن است به سمت بیرون برجسته شود. این برجستگی در بعضی بیماران به ریشه عصبی که از گردن خارج میشود فشار وارد میکند. نتیجه این فشار میتواند درد گردن، انتشار درد به شانه و بازو، گزگز، بیحسی یا ضعف عضلانی باشد. درد ناشی از فشار عصب معمولاً از گردن به سمت شانه، بازو، ساعد یا انگشتان امتداد پیدا میکند و ممکن است با بعضی حرکات گردن بیشتر شود.
در برخی موارد، فشار تنها روی یک ریشه عصبی است که به آن رادیکولوپاتی گردنی گفته میشود. در شرایط جدیتر ممکن است دیسک یا تغییرات استخوانی به خود نخاع فشار وارد کنند. فشار روی نخاع میتواند علاوه بر علائم دست، باعث اختلال تعادل، کاهش هماهنگی انگشتان یا دشواری در راه رفتن شود.
علائم دیسک گردن در همه بیماران به یک شکل ظاهر نمیشوند. بعضی افراد فقط درد و خشکی گردن دارند و برخی دیگر درد را در دست یا انگشتان احساس میکنند.
علائم متداول عبارتاند از:
هر درد دست الزاماً ناشی از دیسک گردن نیست. مشکلات شانه، گیر افتادن عصب در آرنج یا مچ، بیماریهای عضلانی و بعضی مشکلات دیگر نیز میتوانند علائم مشابهی ایجاد کنند. به همین دلیل تشخیص علت تنها براساس محل درد امکانپذیر نیست و ممکن است معاینه گردن، شانه، قدرت عضلات، حس و رفلکسهای دست لازم باشد.
درمان غیرجراحی بیشتر برای بیمارانی مطرح میشود که علائم اورژانسی یا ضعف عصبی در حال پیشرفت ندارند. برای مثال، بیماری که درد گردن و دست دارد اما قدرت عضلات او حفظ شده، اختلال راه رفتن ندارد و علائمش بهتازگی شروع شده است، ممکن است ابتدا تحت درمان محافظهکارانه قرار گیرد.
پزشک هنگام انتخاب درمان اولیه به موارد زیر توجه میکند:
درمان محافظهکارانه به معنای نادیده گرفتن بیماری نیست. بیمار باید تغییرات قدرت دست، بیحسی، تعادل و توان انجام فعالیتهای روزانه را پیگیری کند و در صورت بدترشدن علائم دوباره ارزیابی شود.
پزشک ممکن است با توجه به شرایط بیمار از داروهای مسکن، ضدالتهاب، شلکننده عضلانی یا داروهای مرتبط با درد عصبی استفاده کند. هدف دارو معمولاً کاهش درد و التهاب و کمک به بازگشت تدریجی بیمار به فعالیت است.
انتخاب دارو برای همه افراد یکسان نیست. بیماریهای معده، کلیه، کبد یا قلب، فشار خون، بارداری و مصرف داروهای رقیقکننده خون میتوانند روی انتخاب دارو تأثیر بگذارند. به همین دلیل مصرف خودسرانه، افزایش دوز یا ادامه طولانی دارو بدون نظر پزشک مناسب نیست.
دارو ممکن است علائم را کاهش دهد، اما بهتنهایی مشخص نمیکند که فشار عصبی برطرف شده است. اگر درد کمتر شود اما ضعف دست بیشتر شود، بیمار همچنان به بررسی پزشکی نیاز دارد.
فیزیوتراپی یکی از روشهای رایج درمان غیرجراحی دیسک گردن است. برنامه فیزیوتراپی میتواند شامل آموزش وضعیت مناسب گردن، تمرینهای حرکتی، تقویت عضلات، اصلاح الگوی فعالیت و در برخی بیماران استفاده از روشهای کنترل درد باشد. AAOS فیزیوتراپی و تمرینهای اختصاصی را از گزینههای اصلی درمان محافظهکارانه رادیکولوپاتی و فرسودگی گردن معرفی میکند.
نوع تمرین باید متناسب با علت و شدت علائم انتخاب شود. یک حرکت ممکن است برای بیماری مفید باشد اما در فردی که فشار مهمتری روی عصب یا نخاع دارد علائم را تشدید کند. بنابراین انجام تمرینهای تصادفی از شبکههای اجتماعی، کشش شدید یا حرکاتی که درد را به دست منتشر میکنند، بدون ارزیابی توصیه نمیشود.
فیزیوتراپی باید روند بیمار را نیز کنترل کند. افزایش ضعف، گسترش بیحسی یا ایجاد اختلال تعادل نشانه ادامه بیقیدوشرط تمرین نیست و باید به پزشک گزارش شود.
قرارگرفتن طولانی گردن در یک وضعیت، کار مداوم با گوشی همراه، ارتفاع نامناسب مانیتور، رانندگی طولانی یا نگهداشتن تلفن میان شانه و گوش ممکن است علائم بعضی بیماران را بیشتر کند.
اصلاح فعالیت میتواند شامل موارد زیر باشد:
اصلاح وضعیت بدن به معنای بیحرکت نگهداشتن دائمی گردن نیست. محدودیت بیش از حد میتواند باعث ضعف و خشکی عضلات شود. میزان فعالیت باید براساس علائم و نظر درمانگر تنظیم شود.
تمرینهای حرکتی و تقویتی ممکن است بخشی از درمان باشند، اما یک برنامه عمومی برای همه افراد وجود ندارد. تمرین مناسب باید براساس محل فشار عصبی، قدرت عضلات، میزان درد و نتیجه معاینه انتخاب شود.
برنامههای تمرینی ستون فقرات بهتر است زیر نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انجام شوند. در صورت ایجاد درد تیرکشنده جدید، افزایش گزگز، ضعف، سرگیجه یا اختلال تعادل، تمرین باید متوقف و وضعیت بررسی شود. AAOS نیز تأکید میکند که برنامه تمرینی باید با نظارت پزشک یا فیزیوتراپیست و متناسب با اهداف توانبخشی بیمار انجام شود.
در بعضی بیماران که درد عصبی شدید دارند و با درمانهای اولیه بهبود کافی پیدا نکردهاند، پزشک ممکن است روشهای تزریقی را بررسی کند. تزریق برای همه بیماران مناسب نیست، درمان قطعی محسوب نمیشود و باید با توجه به محل فشار، بیماریهای زمینهای و خطرات احتمالی انتخاب شود.
در بیمارانی که نشانههای فشار روی نخاع دارند، مسیر درمان با رادیکولوپاتی ساده متفاوت است و نباید تنها با هدف کاهش موقت درد، ارزیابی عصبی به تأخیر بیفتد.
شدت اثر فعالیتها در بیماران متفاوت است؛ بااینحال موارد زیر میتوانند در بعضی افراد علائم را بیشتر کنند:
گردنبند طبی در برخی شرایط ممکن است برای مدت کوتاه تجویز شود، اما استفاده طولانیمدت میتواند باعث کاهش قدرت عضلات گردن شود. همچنین در صورت فشار روی نخاع، دستکاری شدید گردن مناسب نیست.
بعضی علائم نشان میدهند که درمان خانگی یا منتظرماندن برای بهبود خودبهخودی مناسب نیست. این نشانهها نیاز به بررسی سریعتر دارند:
فشار روی نخاع گردنی میتواند با کاهش مهارت دست، افتادن وسایل، اختلال هماهنگی و راهرفتن ناپایدار همراه باشد. این علائم باید جدیتر و زودتر بررسی شوند.
درمان غیرجراحی بیشتر برای بیمارانی مطرح میشود که علائم اورژانسی یا ضعف عصبی در حال پیشرفت ندارند. برای مثال، بیماری که درد گردن و دست دارد اما قدرت عضلات او حفظ شده، اختلال راه رفتن ندارد و علائمش بهتازگی شروع شده است، ممکن است ابتدا تحت درمان محافظهکارانه قرار گیرد.
پزشک هنگام انتخاب درمان اولیه به موارد زیر توجه میکند:
درمان محافظهکارانه به معنای نادیده گرفتن بیماری نیست. بیمار باید تغییرات قدرت دست، بیحسی، تعادل و توان انجام فعالیتهای روزانه را پیگیری کند و در صورت بدترشدن علائم دوباره ارزیابی شود.
هشدار پزشکی: در صورت ضعف سریع دست یا پا، اختلال واضح در راهرفتن یا تغییر جدید در کنترل ادرار و مدفوع، منتظر نوبت معمول مطب نمانید و به مرکز درمانی مراجعه کنید.
MRI میتواند دیسکها، ریشههای عصبی، کانال نخاعی و خود نخاع را نشان دهد. بااینحال برای هر درد خفیف و کوتاهمدت گردن، تصویربرداری فوری لازم نیست. زمان انجام MRI به مدت علائم، نتیجه معاینه و وجود نشانههای هشدار بستگی دارد.
پزشک ممکن است MRI را در شرایطی مانند موارد زیر بررسی کند:
معیارهای تصویربرداری ACR نیز انتخاب MRI را به نوع علائم، وجود رادیکولوپاتی، شرایط بالینی و نشانههای هشدار وابسته میدانند.
وجود یک بیرونزدگی در MRI بهتنهایی به معنای نیاز به عمل نیست. یافته تصویربرداری باید با مسیر درد، محل بیحسی، ضعف و نتیجه معاینه عصبی هماهنگ باشد.
درمان غیرجراحی ممکن است زمانی کافی نباشد که علائم بیمار با وجود اجرای صحیح درمان همچنان شدید یا محدودکننده باقی بمانند یا عملکرد عصبی در حال بدترشدن باشد.
مواردی که ارزیابی جدیتر را ضروری میکنند عبارتاند از:
جراحی معمولاً زمانی بررسی میشود که درمانهای محافظهکارانه علائم را کنترل نکرده باشند یا مشکلات عصبی مهم وجود داشته باشند. بااینحال حتی ادامه درد پس از درمان غیرجراحی نیز بهتنهایی جراحی را قطعی نمیکند و شرایط عمومی و یافتههای معاینه باید بررسی شوند.
برای آشنایی کاملتر با علائم، روشهای عمل و مراقبتهای پس از جراحی، صفحه جراحی دیسک گردن در شیراز را مطالعه کنید.
مراجعه به جراح مغز و اعصاب یا جراح ستون فقرات به معنای قطعیبودن عمل نیست. هدف از مراجعه میتواند بررسی علت علائم، ارزیابی قدرت و حس اندامها، مشاهده تصاویر MRI و مشخصکردن امکان ادامه درمان غیرجراحی باشد.
در جلسه معاینه معمولاً موارد زیر بررسی میشوند:
در صورتی که درباره مرز میان ادامه درمان محافظهکارانه و بررسی عمل تردید دارید، مقاله علائم نیاز به جراحی دیسک گردن میتواند مسیر تصمیمگیری را روشنتر کند.
برای آشنایی با معیارهای انتخاب پزشک نیز میتوانید صفحه جراح ستون فقرات در شیراز را مشاهده کنید.
اگر درد گردن یا دست ادامهدار شده، گزگز یا بیحسی بیشتر میشود، قدرت دست کاهش یافته یا MRI دارید و درباره ادامه درمان مطمئن نیستید، معاینه تخصصی میتواند به تعیین مسیر مناسب کمک کند.
هنگام مراجعه بهتر است موارد زیر همراه بیمار باشند:
دکتر نوید فرزین پس از معاینه عصبی و مشاهده تصاویر، شرایط ادامه درمان غیرجراحی یا ضرورت بررسی گزینههای دیگر را براساس وضعیت اختصاصی بیمار ارزیابی میکند.
برای بررسی علائم، معاینه عصبی و مشاهده تصاویر MRI میتوانید از طریق نوبتدهی سایت یا تماس با مطب دکتر نوید فرزین اقدام کنید. انتخاب روش درمان پس از بررسی وضعیت اختصاصی بیمار انجام میشود.
در بسیاری از بیماران علائم دیسک گردن با دارو، فیزیوتراپی، اصلاح فعالیت و پیگیری پزشکی کنترل میشوند. نتیجه درمان به شدت فشار روی عصب، مدت علائم، وجود ضعف یا بیحسی و پاسخ بیمار به درمان بستگی دارد. همه بیماران به جراحی نیاز ندارند.
فیزیوتراپی در برخی بیماران میتواند به کاهش درد، بهبود حرکت و تقویت عضلات کمک کند. برنامه تمرینی باید براساس تشخیص و شرایط بیمار تنظیم شود. اگر تمرین باعث افزایش درد تیرکشنده، بیحسی یا ضعف شود، ادامه آن بدون بررسی مناسب نیست.
اگر ضعف یا بیحسی پیشرفت کند، درد با درمان مناسب کنترل نشود، مهارت دست کاهش یابد یا علائم فشار روی نخاع مانند اختلال تعادل و راهرفتن وجود داشته باشد، بررسی تخصصی جدیتر لازم است.
خیر. علت درد و میزان فشار روی عصب یا نخاع در بیماران متفاوت است. ماساژ شدید، کشش یا دستکاری گردن بدون تشخیص ممکن است برای بعضی بیماران مناسب نباشد؛ بهخصوص اگر علائم عصبی یا فشار روی نخاع وجود داشته باشد.
خیر. نتیجه MRI باید با علائم و معاینه عصبی هماهنگ باشد. ممکن است در MRI تغییراتی دیده شود، اما بیمار علائم مهمی نداشته باشد. تصمیم درمان فقط براساس گزارش تصویر گرفته نمیشود.
بله. فشار روی ریشه عصب گردن میتواند درد تیرکشنده، گزگز، بیحسی یا ضعف در شانه، بازو، ساعد و انگشتان ایجاد کند. البته مشکلات آرنج، مچ و اعصاب محیطی نیز میتوانند علائم مشابه داشته باشند و تشخیص به معاینه نیاز دارد.